शेअर म्हणजे काय?

शेअर म्हणजे काय? ते कसे चालते?

                                          शेअर म्हणजे एखाद्या कंपनीमधील भागीदारी किंवा मालकीचा एक हिस्सा. एखादी मोठी कंपनी जेव्हा पैसे उभारण्यासाठी शेअर बाजारात येते, तेव्हा ती आपले शेअर विकते. ज्या व्यक्ती किंवा गुंतवणूकदार त्या शेअर्स खरेदी करतात, त्यांचा त्या कंपनीत थोडा-थोडा हिस्सा असतो. त्यामुळे कंपनीचा नफा झाला तर त्याचा काही भाग शेअरधारकांनाही मिळतो आणि कंपनीला तोटा झाला तर त्या शेअर्सची किंमत कमी होते.

                                          शेअर बाजार हा विक्री आणि खरेदीचा एक ऑनलाइन प्लॅटफॉर्म आहे. भारतात प्रमुख दोन शेअर मार्केट आहेत — NSE (National Stock Exchange) आणि BSE (Bombay Stock Exchange). NSE वर ‘NIFTY’ तर BSE वर ‘SENSEX’ हे प्रमुख निर्देशांक आहेत.

शेअर कसे चालते?

                                           शेअर बाजारात शेअर्सची खरेदी-विक्री मागणी आणि पुरवठ्यावर अवलंबून असते. जर एखाद्या कंपनीच्या प्रगतीची शक्यता जास्त असेल, तर त्या कंपनीच्या शेअर्सची मागणी वाढते आणि किंमत वाढते. उलट कंपनीत संकट असेल तर लोक शेअर्स विकून टाकतात आणि किंमत कमी होते.

                                         शेअर्सचे व्यवहार ऑनलाइन प्लॅटफॉर्मवर ट्रेंडिंग अकाउंटच्या माध्यमातून होतात. यासाठी डीमॅट अकाउंट आवश्यक असतो. डीमॅट अकाउंटमध्ये शेअर्स सुरक्षित राहतात आणि बँक खात्यासारखे काम करतो.

लोक शेअर्समधून फायदा कसा घेऊ शकतात?

शेअर बाजारातून दोन प्रकारे कमाई करता येते —

1.    कॅपिटल गेन — कमी भावात शेअर खरेदी करून जास्त भावात विकणे. याला ट्रेडिंग किंवा इन्व्हेस्टमेंट म्हणतात.

2.    डिव्हिडंड — काही कंपन्या आपल्या नफ्यातून काही रक्कम शेअरहोल्डर्सना देतात, त्याला डिव्हिडंड म्हणतात.

याशिवाय शेअर्स वाढल्यावर बोनस शेअर्स, राइट्स इश्यू, स्प्लिट शेअर्स अशा संधी मिळतात.

ट्रेडिंग म्हणजे काय?

ट्रेडिंग म्हणजे कमी कालावधीसाठी शेअर खरेदी-विक्री करणे. यामध्ये रोजच्या भावाच्या चढ-उताराचा फायदा घेतला जातो.

ट्रेडिंगचे मुख्य प्रकार —

1.    Intraday Trading — एकाच दिवशी शेअर खरेदी करून विकणे.

2.    Swing Trading — काही दिवसांसाठी शेअर ठेवून विकणे.

3.    Positional Trading — महिन्याभरासाठी गुंतवणूक.

4.    Options & Futures Trading — शेअर्सच्या किंमतीचा अंदाज घेऊन व्यवहार करणे.

ट्रेडिंग करताना तांत्रिक विश्लेषण (Technical Analysis) आणि बाजार अभ्यास महत्त्वाचा असतो.

शेअर मार्केट कसे शिकावे?

शेअर मार्केट शिकण्यासाठी सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे योग्य मार्गदर्शन व सातत्याने अध्ययन.

शेअर मार्केट शिकण्याची प्रक्रिया —

1.    मूलभूत माहिती — शेअर म्हणजे काय, डीमॅट अकाउंट, ट्रेडिंग अकाउंट यांची माहिती मिळवावी.

2.    बाजाराचा अभ्यास — NSE, BSE, SENSEX, NIFTY, मोठ्या कंपन्या, मार्केट ट्रेंड याचा अभ्यास करावा.

3.    ऑनलाइन कोर्सेस — Zerodha Varsity, Groww, Upstox यांसारख्या अॅपवर मोफत कोर्सेस उपलब्ध आहेत.

4.    बुक वाचन — “The Intelligent Investor”, “Rich Dad Poor Dad”, “Warren Buffett Way” या पुस्तकांचा अभ्यास फायदेशीर ठरतो.

5.    प्रॅक्टिकल अनुभव — सुरुवातीला कमी पैशांत शेअर घ्यावे. SIP किंवा लाँग टर्म गुंतवणूक करावी.

6.    मार्केट न्यूज वाचणे — आर्थिक बातम्या, कंपन्यांचे अपडेट्स, बजेट, आर्थिक धोरण यावर लक्ष ठेवावे.

7.    मार्केट तज्ञांचे व्हिडिओ — YouTube वर तज्ञांच्या टिप्स पाहाव्यात पण स्वतःचा अभ्यासही आवश्यक आहे.

शेअर मार्केटचे फायदे

• कमी गुंतवणुकीत जास्त फायदा मिळू शकतो.
• लाँग टर्म गुंतवणुकीत चांगली संपत्ती निर्माण होते.
• डिव्हिडंड, बोनस यामुळे अतिरिक्त उत्पन्न मिळते.
• कोणत्याही वयोगटातील व्यक्ती शेअर बाजारातून फायदा घेऊ शकते.

शेअर मार्केटचे धोके

• बाजारातील चढ-उतारामुळे नुकसान होऊ शकते.
• चुकीच्या माहितीवर गुंतवणूक केल्यास आर्थिक नुकसान संभवते.
• ट्रेडिंगमध्ये भावनांवर नियंत्रण आवश्यक असते.

शेअर मार्केट मध्ये गुंतवणूक करताना काही महत्त्वाच्या गोष्टी —

1.    भावनांवर नियंत्रण ठेवा.

2.    दीर्घकालीन गुंतवणूक करा.

3.    रिसर्च करूनच शेअर खरेदी करा.

4.    एकाच शेअरमध्ये पैसे न लावता विविध कंपन्यांत गुंतवणूक करा.

5.    ट्रेडिंगमध्ये जोखीम समजून घ्या.