शेअर मार्केटची गरज का आहे? 

 

                       शेअर मार्केट म्हणजे शेअर्सची खरेदी आणि विक्री होणारे एक आर्थिक व्यासपीठ. आजच्या आधुनिक युगात शेअर मार्केट केवळ गुंतवणूकदारांसाठीच नाही, तर संपूर्ण देशाच्या अर्थव्यवस्थेसाठीही अत्यंत महत्त्वाचे आहे. पण प्रश्न असा आहे की, आपल्याला शेअर मार्केटची गरज का आहे? यामागे अनेक कारणे आहेत – व्यक्ती, संस्था, उद्योग, आणि सरकार यांच्यासाठी शेअर बाजाराचे वेगवेगळे उपयोग आहेत.

१. उद्योगांना भांडवली मदत मिळवण्यासाठी

जेव्हा एखादी कंपनी आपला व्यवसाय वाढवू इच्छिते, नवीन प्रकल्प सुरू करू इच्छिते, किंवा कर्जमुक्त राहून विस्तार करू इच्छिते, तेव्हा त्यांना भांडवली म्हणजेच पैसे आवश्यक असतात. हे पैसे बँकेकडून कर्ज म्हणून घेण्याऐवजी, कंपनी स्वतःचे काही शेअर्स शेअर मार्केटमध्ये विकते. लोक हे शेअर्स विकत घेतात आणि त्या बदल्यात कंपनीला पैसे मिळतात. त्यामुळे शेअर बाजार हे कंपन्यांसाठी भांडवल उभारण्याचे महत्त्वाचे साधन आहे.

२. सामान्य माणसासाठी गुंतवणुकीचे पर्याय

बँक FD, पोस्ट ऑफिस योजना किंवा सोने यापलिकडे सामान्य माणसाला गुंतवणुकीचे अनेक पर्याय शेअर मार्केटमुळे मिळतात. योग्य माहिती आणि मार्गदर्शन असलेल्या गुंतवणुकीतून चांगला परतावा मिळवता येतो. लांब पल्ल्याची गुंतवणूक (Long-term investment) करताना शेअर्समधून मिळणारे डिव्हिडंड्स आणि शेअर्सच्या वाढलेल्या किमतीमुळे मोठा फायदा मिळू शकतो.

३. देशाच्या आर्थिक प्रगतीचे प्रतिबिंब

शेअर बाजार हा देशाच्या आर्थिक आरोग्याचे प्रतिबिंब मानला जातो. शेअर बाजार तेजीत असणे म्हणजे देशातील कंपन्या चांगले काम करत आहेत, त्यांना नफा होतो आहे आणि लोकांचा विश्वास अर्थव्यवस्थेवर आहे. बाजार कोसळणे म्हणजे उलट परिस्थिती. त्यामुळे शेअर बाजाराची चढ-उतार ही अर्थव्यवस्थेची दिशा दाखवते.

४. संपत्ती निर्मितीचे माध्यम

जे लोक शिस्तबद्ध गुंतवणूक करतात, बाजाराचे ज्ञान घेतात आणि संयम बाळगतात, ते शेअर मार्केटमधून मोठी संपत्ती निर्माण करू शकतात. भारतात अनेक लोकांनी शेअर मार्केटद्वारे कोट्यधीश होण्याचे उदाहरण घालून दिले आहे. यात धोका असला तरी शहाणपणाने गुंतवणूक केल्यास फायदा होतो.

५. तरलता (Liquidity) आणि सहजता

शेअर बाजारात गुंतवलेले पैसे गरजेच्या वेळी काढणे शक्य असते. म्हणजेच आपल्याला जेव्हा पैसे हवे असतील तेव्हा आपण आपले शेअर्स विकून ते रोख रक्कमेत रूपांतरित करू शकतो. इतर गुंतवणूक योजनांमध्ये हा लवचिकपणा नसतो. ही तरलता ही शेअर मार्केटची मोठी गरज आहे.

६. कंपन्यांमध्ये पारदर्शकता आणि जबाबदारी

शेअर बाजारात लिस्ट झालेल्या कंपन्यांना त्यांच्या आर्थिक स्थितीची सविस्तर माहिती वेळोवेळी उघड करावी लागते. यामुळे कंपनी पारदर्शक राहते आणि गुंतवणूकदारांपुढे जबाबदार ठरते. त्यामुळे गुंतवणूकदारांचा विश्वास निर्माण होतो आणि बाजारात प्रामाणिक स्पर्धा टिकते.

७. नवीन रोजगार आणि आर्थिक घडामोडी

शेअर मार्केटमुळे ब्रोकर्स, अ‍ॅनालिस्ट्स, रिसर्च एक्सपर्ट्स, टेक्निकल टीम, मीडिया, शिक्षण संस्था यांना रोजगार मिळतो. एक संपूर्ण इकोसिस्टीम तयार होते जी देशाच्या विकासात हातभार लावते.

८. सरकारसाठी अप्रत्यक्ष कर उत्पन्नाचे साधन

शेअर मार्केटमधील व्यवहारांवर विविध प्रकारचे कर लागू होतात – जसे की Capital Gains Tax, STT (Securities Transaction Tax), इत्यादी. यामुळे सरकारलाही महसूल मिळतो. शिवाय कंपन्यांना विकासासाठी भांडवल मिळाल्याने त्यांचे उत्पन्न वाढते, आणि त्यामुळे सरकारला कररूपी अधिक उत्पन्न मिळते.

९. नवीन स्टार्टअप्ससाठी प्रोत्साहन

आजच्या युगात अनेक स्टार्टअप्स शेअर मार्केटमध्ये IPO आणून भांडवल उभारत आहेत. यामुळे तरुण उद्योजकांना स्वतःचा व्यवसाय सुरू करण्यासाठी नवे दरवाजे उघडले आहेत. या पद्धतीमुळे देशात नवे उद्योजक तयार होतात आणि आर्थिक विकासाला गती मिळते.