शेअर्स म्हणजे काय?

शेअर्स म्हणजे काय?

 

                                    आजच्या आर्थिक जगात “शेअर्स” किंवा “शेअर मार्केट” ही नावं सतत कानावर येत असतात. अनेकांना वाटतं की शेअर्स म्हणजे काहीतरी फार गुंतागुंतीचं किंवा केवळ श्रीमंत लोकांसाठी असलेली गोष्ट आहे. पण खरं पाहिलं तर, शेअर्स म्हणजे काय हे समजून घेतल्यास ही एक सोपी आणि सामान्य माणसालाही उपयोगी ठरणारी संकल्पना आहे.

शेअर म्हणजे नेमकं काय?

शेअर म्हणजे एखाद्या कंपनीतील एक छोटासा भाग. म्हणजेच, एखादी कंपनी मोठी होत असताना, तिला व्यवसाय वाढवण्यासाठी किंवा नवीन प्रकल्प सुरू करण्यासाठी भांडवल (पैसे) लागतात. हे पैसे कंपनी बँकेकडून कर्ज घेऊन मिळवू शकते किंवा लोकांकडून थेट पैसे उभे करू शकते. लोकांकडून पैसे उभे करण्यासाठी कंपनी आपले मालकी हक्काचे छोटे छोटे भाग म्हणजेच शेअर्स बाजारात विकते. जेव्हा तुम्ही हे शेअर्स खरेदी करता, तेव्हा तुम्ही त्या कंपनीचा एक छोटासा मालक बनता.

उदाहरणाने समजावून घेऊया

समजा, एका कंपनीचे एकूण 1,00,000 शेअर्स आहेत. त्यापैकी तुम्ही 1,000 शेअर्स खरेदी केले, तर तुम्ही त्या कंपनीचा 1% मालक झाला. याचा अर्थ असा की कंपनीला नफा झाल्यास तुम्हालाही त्यात हिस्सा मिळतो (ज्याला डिव्हिडंड म्हणतात), आणि कंपनीच्या शेअर्सची किंमत वाढली तर तुमच्या गुंतवणुकीची किंमतही वाढते.

शेअर्स कसे खरेदी करतात?

शेअर्स खरेदी करण्यासाठी तुम्हाला Demat Account आणि Trading Account उघडावा लागतो. या खात्यांद्वारे तुम्ही NSE (National Stock Exchange) किंवा BSE (Bombay Stock Exchange) या शेअर बाजारात शेअर्स खरेदी-विक्री करू शकता. हे सर्व व्यवहार ऑनलाइन माध्यमातून होतात.

शेअर्स खरेदी करण्याचे फायदे

1. मालकी हक्क – शेअर्स खरेदी केल्यावर तुम्ही त्या कंपनीचा एक भागधारक होता. काही कंपन्या शेअरहोल्डर्सना निर्णय प्रक्रियेत सहभागी होण्याचा अधिकारही देतात.

2. नफा मिळण्याची संधी – जर कंपनीला नफा झाला, तर ती त्यातील काही हिस्सा शेअरहोल्डर्सना डिव्हिडंड स्वरूपात देते. तसेच, शेअर्सची किंमत वाढल्यास विकून नफा कमवता येतो.

3. दीर्घकालीन संपत्ती निर्माण – वेळोवेळी चांगल्या कंपन्यांमध्ये गुंतवणूक केल्यास भविष्यात मोठा परतावा मिळू शकतो.

4. तरलता (Liquidity) – शेअर्स तुम्ही केव्हाही विकू शकता. त्यामुळे गरज पडल्यास गुंतवणूक परत घेता येते.

शेअर्समधील जोखीम (Risk)

शेअर्समधून फायदा होतोच असे नाही. बाजार चढ-उताराचा असतो. कंपनीला तोटा झाल्यास किंवा बाजारात नकारात्मक स्थिती निर्माण झाल्यास शेअर्सची किंमत खाली जाते. त्यामुळे शेअर्स खरेदी करताना योग्य माहिती आणि सल्ला घेणे खूप महत्त्वाचे असते.

शेअर्सचे प्रकार

1. इक्विटी शेअर्स (Equity Shares) – हे सर्वसामान्य शेअर्स असतात. यांद्वारे कंपनीचा हिस्सा मिळतो.

2. प्रेफरन्स शेअर्स (Preference Shares) – या शेअर्सचे धारकांना ठराविक डिव्हिडंड मिळतो आणि काही विशिष्ट अधिकार असतात.

शेअर्स कुठे खरेदी करावेत?

भारतामध्ये मुख्यतः दोन शेअर बाजार आहेत:

• BSE – Bombay Stock Exchange

• NSE – National Stock Exchange

या बाजारांमध्ये नोंदणीकृत असलेल्या कंपन्यांचे शेअर्स तुम्ही तुमच्या डिमॅट खात्यातून खरेदी करू शकता.

शेअर्स म्हणजे फक्त श्रीमंतांसाठी असतात का?

मुळीच नाही. आज अनेक कंपन्यांचे शेअर्स 100 रुपयांपेक्षा कमी दरातही उपलब्ध आहेत. लहान गुंतवणुकीतून सुरुवात करून हळूहळू माहिती घेत-घेत गुंतवणूक वाढवता येते. थोड्या शिस्तबद्ध आणि माहितीपूर्ण गुंतवणुकीतून सामान्य माणूसही चांगली संपत्ती उभारू शकतो.

नियमित अभ्यास का आवश्यक आहे?

शेअर्समध्ये गुंतवणूक करताना केवळ इतरांच्या सांगण्यावर न जाता स्वतःचा अभ्यास करणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. कंपनीचा व्यवसाय, नफा-तोटा, व्यवस्थापन, उद्योग क्षेत्र इत्यादी बाबी समजून घेणे गरजेचे असते. त्यामुळेच अनेक गुंतवणूकदार “लांब पल्ल्याची गुंतवणूक” (Long-term investment) करत असतात.